เครนถล่ม…เขย่าปัญหาเชิงโครงสร้างภาคก่อสร้าง จะแก้ไข หรือจะปล่อยซ้ำรอยเดิม?

         คุณกัญญารัตน์ กาญจนวิสุทธิ์ นักวิเคราะห์อาวุโส ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ SCB EIC เผยเหตุการณ์เครนก่อสร้างถล่มติดต่อกัน กระทบต่อความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของการก่อสร้างโครงการภาครัฐในวงกว้าง เหตุการณ์เครนก่อสร้างถล่มติดต่อกันในเดือนมกราคม 2026 ได้แก่ 1) เครนก่อสร้างโครงการรถไฟความเร็วสูงกรุงเทพฯ-นครราชสีมา ถล่มทับขบวนรถไฟด่วนพิเศษหมายเลข 21 เส้นทางสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์-อุบลราชธานี และ 2) เครนก่อสร้างโครงการทางยกระดับ ช่วงเอกชัย-บ้านแพ้ว (มอเตอร์เวย์ M82) ถล่มทับรถยนต์ อีกทั้ง เหตุการณ์อาคารสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินแห่งใหม่ที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างพังถล่มจากแผ่นดินไหวเมื่อปี 2025 รวมถึงถนนที่ก่อสร้างแล้ว และอยู่ระหว่างก่อสร้างทรุดตัวในหลายพื้นที่ ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง กระทบต่อความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของการก่อสร้างโครงการภาครัฐในวงกว้าง

        การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ทั้งการยกระดับกลไกการกำกับดูแลผู้รับเหมาก่อสร้าง และการนำเทคโนโลยีก่อสร้างมาใช้ จะช่วยสร้างความปลอดภัยให้กับการก่อสร้าง

        -การยกระดับกลไกการกำกับดูแลผู้รับเหมาก่อสร้าง ในระยะสั้น ต้องเร่งดำเนินมาตรการสมุดพกผู้รับเหมา (การหักคะแนนสะสมในกรณีที่ผู้รับเหมาก่อสร้างกระทำผิด) และกระบวนการจัดจ้างผู้รับเหมาก่อสร้างจำเป็นต้องมีความเข้มงวดมากขึ้นในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การเข้าประมูล การก่อสร้าง จนถึงตรวจรับงาน รวมถึงการบังคับใช้บทลงโทษผู้รับเหมาก่อสร้างที่มีปัญหาในการก่อสร้างหรือการส่งมอบงาน ตั้งแต่การปรับเงิน ตัดสิทธิ์ในการเข้าประมูลงาน ปรับลดระดับชั้น ไปจนถึงเพิกถอนรายชื่อ

ในระยะยาว ต้องยกระดับภาคก่อสร้างทั้ง Supply chain ผ่านการจัดตั้งหน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแล และพัฒนาภาคก่อสร้าง ทั้งนี้ภาครัฐอาจศึกษาแนวทางการจัดตั้งหน่วยงานกำกับดูแลและยกระดับภาคก่อสร้าง จากตัวอย่างของมาเลเซีย ซึ่งมี Construction Industry Development Board (CIDB) ที่มีบทบาทให้คำปรึกษาและข้อเสนอแนะสำหรับภาครัฐ รวมถึงกำกับดูแล กำหนดมาตรฐาน และยกระดับคุณภาพของผู้รับเหมาก่อสร้าง ไปจนถึงการวิจัยและพัฒนา เพื่อส่งเสริมและอำนวยความสะดวกให้ภาคก่อสร้างมีความสามารถในการแข่งขันระดับนานาชาติ

          -การนำเทคโนโลยีก่อสร้างมาใช้ จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุได้มากขึ้น เช่น อุปกรณ์และเครื่องจักรอัตโนมัติที่ช่วยลดความเสี่ยงในการทำงานที่อันตรายทดแทนการใช้แรงงานคน อุปกรณ์ Sensor เพื่อแจ้งเตือนเมื่ออุปกรณ์และเครื่องจักรมีการทำงานผิดปกติ หรือแจ้งเตือนเมื่อถึงระยะเวลาการซ่อมแซมและบำรุงรักษา ทั้งนี้ภาครัฐมีบทบาทเร่งให้เกิดการใช้เทคโนโลยีก่อสร้าง ผ่านการกำหนดมาตรฐานการใช้เทคโนโลยีก่อสร้างในการประมูลโครงการก่อสร้างภาครัฐ การวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีก่อสร้าง การลดภาษีเงินได้นิติบุคคล และการสนับสนุนเงินทุนสำหรับผู้รับเหมาก่อสร้างที่ลงทุนนำเทคโนโลยี และซอฟต์แวร์ที่เกี่ยวข้องมาใช้

         ผู้รับเหมาก่อสร้างควรเร่งยกระดับคุณภาพ และระมัดระวังการใช้กลยุทธ์เข้าประมูลแบบแข่งขันด้านราคาที่ต่ำเกินไป ผู้รับเหมาก่อสร้างควรเร่งยกระดับคุณภาพ ด้วยการเลือกพันธมิตรและผู้รับเหมาช่วงที่มีความน่าเชื่อถือ ยกระดับขั้นตอนการก่อสร้างให้มีความปลอดภัย ใช้วัสดุก่อสร้างและเครื่องจักรที่มีคุณภาพและมาตรฐาน รวมถึงส่งมอบงานได้ตรงเวลาและคุณภาพ อีกทั้ง การนำเทคโนโลยีมาใช้ จะช่วยเพิ่ม Productivity ทั้งนี้การเข้าประมูลโครงการก่อสร้างยังต้องระมัดระวังการใช้กลยุทธ์แบบแข่งขันด้านราคาที่ต่ำเกินไป เพื่อป้องกันสถานการณ์ที่ผู้รับเหมาก่อสร้างถูกบีบให้รักษาอัตรากำไร ด้วยการลดต้นทุนผ่านการลดคุณภาพงานก่อสร้าง

          เกิดเหตุการณ์เครนก่อสร้างถล่มติดต่อกันในเดือนมกราคม 2026 ได้แก่ 1) เหตุการณ์เครนก่อสร้างโครงการรถไฟความเร็วสูงกรุงเทพฯ-นครราชสีมา ถล่มทับขบวนรถไฟด่วนพิเศษหมายเลข 21 เส้นทางสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์-อุบลราชธานี บริเวณอำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา และ 2) เหตุการณ์เครนก่อสร้างโครงการทางยกระดับ ช่วงเอกชัย-บ้านแพ้ว (มอเตอร์เวย์ M82) ถล่มทับรถยนต์ บริเวณอำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร

         ทั้งนี้กระทรวงคมนาคมมีคำสั่งระงับการก่อสร้างโครงการภายใต้หน่วยงานในสังกัดกระทรวงคมนาคมของบริษัทรับเหมาก่อสร้างรายใหญ่ที่เกิดเหตุการณ์เครนก่อสร้างถล่มจำนวน 14 สัญญา ซึ่งประกอบด้วยโครงการก่อสร้างมอเตอร์เวย์ ทางด่วน รถไฟความเร็วสูง รถไฟทางคู่ รถไฟฟ้า และงานปรับปรุงสิ่งปลูกสร้างต่าง ๆ เป็นระยะเวลา 15 วัน เพื่อตรวจสอบมาตรฐานด้านความปลอดภัยอย่างละเอียด โดยยังต้องติดตามประเด็นการยกเลิกสัญญาโครงการที่เกิดเหตุการณ์เครนก่อสร้างถล่มของบริษัทรับเหมาก่อสร้างดังกล่าวต่อไป

          นอกจากนี้ กระทรวงคมนาคมยังมีคำสั่งระงับการก่อสร้างโครงการขนาดใหญ่ภายใต้หน่วยงานในสังกัดกระทรวงคมนาคมของทุกบริษัท เป็นระยะเวลาไม่เกิน 15 วัน อย่างไรก็ดี หากตรวจสอบได้ว่ามีความพร้อม และสามารถดำเนินการก่อสร้างต่อได้อย่างปลอดภัย คาดว่าโครงการอื่น ๆ จะสามารถดำเนินการก่อสร้างได้อย่างต่อเนื่องหลังจากนี้

นัยสำคัญต่อการก่อสร้างโครงการภาครัฐ

         เหตุการณ์เครนก่อสร้างถล่มติดต่อกันในเดือนมกราคม 2026 และเหตุการณ์อื่น ๆ ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงที่ผ่านมา กระทบต่อความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัยของการก่อสร้างโครงการภาครัฐในวงกว้าง ตั้งแต่เหตุการณ์อาคารสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินแห่งใหม่ที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างพังถล่มจากแผ่นดินไหวในกรุงเทพฯ เมื่อปี 2025 ที่ผ่านมา รวมถึงเหตุการณ์อื่น ๆ เช่น ถนนที่ก่อสร้างแล้ว และอยู่ระหว่างก่อสร้างทรุดตัวในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะโครงการที่ดำเนินการก่อสร้างโดยผู้รับเหมาก่อสร้างที่เคยมีปัญหาด้านขั้นตอนการก่อสร้างที่ไม่ได้มาตรฐาน เกิดอุบัติเหตุระหว่างก่อสร้างบ่อยครั้ง ใช้วัสดุก่อสร้างและเครื่องจักรที่ไม่มีคุณภาพและมาตรฐาน รวมถึงไม่สามารถก่อสร้างและส่งมอบงานได้ตามข้อกำหนด

        การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง ทั้งการยกระดับกลไกการกำกับดูแลผู้รับเหมาก่อสร้าง และการนำเทคโนโลยีก่อสร้างมาใช้ จะช่วยสร้างความปลอดภัยให้กับการก่อสร้าง ในส่วนของผู้รับเหมาก่อสร้างควรเร่งยกระดับคุณภาพ และระมัดระวังการใช้กลยุทธ์เข้าประมูลแบบแข่งขันด้านราคาที่ต่ำเกินไป

          -การยกระดับกลไกการกำกับดูแลผู้รับเหมาก่อสร้าง ด้วยการเร่งดำเนินมาตรการสมุดพกผู้รับเหมา มีความเข้มงวดในกระบวนการจัดจ้างในทุกขั้นตอน และจัดตั้งหน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแล

          SCB EIC มองว่า ในระยะสั้น ภาครัฐต้องเร่งฟื้นความเชื่อมั่นด้านความปลอดภัย ผ่านการเร่งดำเนินมาตรการสมุดพกผู้รับเหมา ซึ่งเป็นการกำหนดบทลงโทษผู้รับเหมา ด้วยการหักคะแนนสะสมในกรณีที่ผู้รับเหมาก่อสร้างกระทำผิด

         เกิดอุบัติเหตุ หรือเกิดความเสียหายจากความประมาทเลินเล่อ เมื่อถึงระดับหนึ่งผู้รับเหมาก่อสร้างจะถูกจำกัดสิทธิการเข้าประมูลงานในช่วงระยะเวลาที่กำหนด โดยเมื่อวันที่ 13 มกราคม 2026 ที่ผ่านมา ได้มีการประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาแล้ว และในขั้นตอนต่อไป จะเป็นการออกระเบียบและหลักเกณฑ์รายละเอียด เพื่อนำไปสู่การบังคับใช้มาตรการสมุดพกผู้รับเหมาต่อไป

         ในส่วนของกระบวนการจัดจ้างผู้รับเหมาก่อสร้างจำเป็นต้องมีความเข้มงวดมากขึ้นในทุกขั้นตอน ตั้งแต่ขั้นตอนการเข้าประมูลงาน ทั้งคุณสมบัติและประสบการณ์ของผู้รับเหมาหลัก พันธมิตร และผู้รับเหมาช่วง การตรวจสอบการเข้ามาดำเนินงานก่อสร้างของผู้รับเหมาก่อสร้างต่างชาติ ที่ใช้ผู้รับเหมาก่อสร้างไทยเป็น Nominee ในการเข้าประมูลงานหรือรับจ้างก่อสร้าง รวมถึงการตรวจสอบย้อนหลัง เพื่อป้องกันผู้รับเหมาก่อสร้างที่มีปัญหาในการก่อสร้างหรือการส่งมอบงาน ที่ดำเนินการยกเลิกกิจการเดิม แล้วกลับมาตั้งกิจการใหม่เพื่อเข้าประมูลงานใหม่ ในส่วนของขั้นตอนการก่อสร้าง จะต้องมีความปลอดภัย ใช้วัสดุก่อสร้างและเครื่องจักรที่มีคุณภาพและมาตรฐาน และอุบัติเหตุเป็นศูนย์ จนถึงขั้นตอนตรวจรับงาน ที่ต้องเข้มงวดมากขึ้น ทั้งความตรงเวลาและคุณภาพของงานที่ส่งมอบ รวมถึงการบังคับใช้บทลงโทษผู้รับเหมาก่อสร้างที่มีปัญหาในการก่อสร้างหรือการส่งมอบงานผ่านมาตรการต่าง ๆ ตั้งแต่การดำเนินการปรับเงิน ตัดสิทธิ์ในการเข้าประมูลงาน ปรับลดระดับชั้น ไปจนถึงเพิกถอนรายชื่อออกจากทะเบียนผู้รับเหมาก่อสร้าง ทั้งนี้กระบวนการจัดจ้างผู้รับเหมาก่อสร้างที่มีความเข้มงวดจะเป็นแรงกดดันให้ผู้รับเหมาก่อสร้างให้ความสำคัญกับการยกระดับการดำเนินงาน และเกิดการแข่งขันทางด้านคุณภาพ ซึ่งจะส่งผลดีต่อภาพรวมของภาคก่อสร้างในระยะข้างหน้าตามมาในระยะยาว จำเป็นต้องยกระดับภาคก่อสร้างทั้ง Supply chain ผ่านการจัดตั้งหน่วยงานที่มีหน้าที่กำกับดูแล และพัฒนาภาคก่อสร้าง จากการที่ Supply chain ของภาคก่อสร้าง มีขั้นตอนและกิจกรรมการทำงานที่หลากหลาย อีกทั้ง ในการดำเนินงานโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ ผู้รับเหมาก่อสร้างรายใหญ่ยังมีการกระจายกิจกรรมการทำงานไปยังผู้รับเหมาช่วงหลายราย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้รับเหมาก่อสร้างรายกลางและเล็ก ขณะที่ภาคก่อสร้างไทยยังขาดหน่วยงานหลักที่มีหน้าที่กำกับดูแล และพัฒนาภาคก่อสร้างทั้งระบบ

          ทั้งนี้ภาครัฐอาจศึกษาแนวทางการจัดตั้งหน่วยงานที่มีหน้าที่รับรอง กำกับดูแล และยกระดับคุณภาพของผู้รับเหมาก่อสร้างจากตัวอย่างของมาเลเซีย ซึ่งมีหน่วยงาน Construction Industry Development Board (CIDB) ที่ประกอบไปด้วยผู้แทนจากภาครัฐ ภาคเอกชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในภาคก่อสร้าง ซึ่งมีบทบาทในการให้คำปรึกษาและข้อเสนอแนะสำหรับภาครัฐ รวมถึงกำกับดูแล กำหนดมาตรฐาน และยกระดับคุณภาพของผู้รับเหมาก่อสร้าง ทั้งการจดทะเบียน การเพิกถอน การระงับ และการฟื้นฟูการจดทะเบียนผู้รับเหมาก่อสร้าง ไปจนถึงการวิจัยและพัฒนา เพื่อส่งเสริมและอำนวยความสะดวกให้ภาคก่อสร้างของมาเลเซีย มีความสามารถในการแข่งขันระดับนานาชาติ อีกตัวอย่างหนึ่งคือสิงคโปร์ ซึ่งมีหน่วยงาน Building and Construction Authority (BCA) ที่มีบทบาทสำคัญในด้านกำกับดูแลด้านความปลอดภัยและมาตรฐาน ส่งเสริมความยั่งยืนและนวัตกรรม รวมถึงพัฒนาทักษะบุคลากร เพื่อเพิ่มขีดความสามารถแข่งขันของภาคก่อสร้างของสิงคโปร์ทั้งในประเทศ และระดับนานาชาติ

        -การนำเทคโนโลยีก่อสร้างมาใช้ จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุได้มากขึ้น

         ภาคก่อสร้างเป็นอุตสาหกรรมที่พึ่งพาแรงงานจำนวนมาก อีกทั้ง Productivity ของแรงงานในภาคก่อสร้างยังอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับอุตสาหกรรมอื่น ๆ ประกอบกับสภาพแวดล้อมการทำงานยังมีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุสูง โดย SCB EIC มองว่า การนำเทคโนโลยีก่อสร้างมาใช้ เช่น อุปกรณ์และเครื่องจักรอัตโนมัติที่ช่วยลดความเสี่ยงในการทำงานที่อันตรายทดแทนการใช้แรงงานคน อุปกรณ์ Sensor เพื่อแจ้งเตือนเมื่ออุปกรณ์และเครื่องจักรมีการทำงานผิดปกติ หรือแจ้งเตือนเมื่อถึงระยะเวลาการซ่อมแซมและบำรุงรักษา จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุในขั้นตอนการก่อสร้างได้มากขึ้น

        ทั้งนี้ภาครัฐมีบทบาทเร่งให้เกิดการใช้เทคโนโลยีก่อสร้างดังกล่าวอย่างแพร่หลายมากขึ้น ผ่านการกำหนดมาตรฐานการใช้เทคโนโลยีก่อสร้างในการประมูลโครงการก่อสร้างภาครัฐ โดยอาจเริ่มต้นจากการกำหนดมาตรฐานการใช้เทคโนโลยีก่อสร้างในโครงการก่อสร้างภาครัฐขนาดใหญ่ นอกจากนี้ อาจส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีก่อสร้าง การลดภาษีเงินได้นิติบุคคล และการสนับสนุนเงินทุนสำหรับผู้รับเหมาก่อสร้างที่ลงทุนนำเทคโนโลยี และซอฟต์แวร์ที่เกี่ยวข้องมาใช้

         -ผู้รับเหมาก่อสร้างควรเร่งยกระดับคุณภาพ และระมัดระวังการใช้กลยุทธ์เข้าประมูลแบบแข่งขันด้านราคาที่ต่ำเกินไป ผู้รับเหมาก่อสร้างควรเร่งยกระดับคุณภาพ ด้วยการเลือกพันธมิตรและผู้รับเหมาช่วงที่มีความน่าเชื่อถือ ยกระดับขั้นตอนการก่อสร้างให้มีความปลอดภัย ใช้วัสดุก่อสร้างและเครื่องจักรที่มีคุณภาพและมาตรฐาน รวมถึงส่งมอบงานได้ตรงเวลาและมีคุณภาพ อีกทั้ง การนำเทคโนโลยีก่อสร้างมาใช้ จะช่วยเพิ่ม Productivity และบริหารจัดการความท้าทายในการประกอบธุรกิจได้ดียิ่งขึ้น เช่น ลดการใช้แรงงาน ลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุ รวมถึงจะมีข้อได้เปรียบในการแข่งขันเข้าประมูลงานก่อสร้าง และมีโอกาสเป็นตัวเลือกในลำดับต้น ๆ ของผู้ว่าจ้างได้

         ทั้งนี้การเข้าประมูลโครงการก่อสร้างยังต้องระมัดระวังการใช้กลยุทธ์แบบแข่งขันด้านราคาที่ต่ำเกินไป เพื่อป้องกันสถานการณ์ที่ผู้รับเหมาก่อสร้างถูกบีบให้รักษาอัตรากำไร ด้วยการลดต้นทุนผ่านการลดคุณภาพงานก่อสร้าง เช่น ใช้วัสดุก่อสร้างและเครื่องจักรที่ไม่มีคุณภาพและมาตรฐาน เร่งรัดงานก่อสร้างโดยละเลยมาตรฐานที่ควรถือปฏิบัติ เลือกผู้รับเหมาช่วงหรือร่วมทุนกับผู้รับเหมาก่อสร้างที่ไม่มีความน่าเชื่อถือ โดยพิจารณาจากต้นทุนการก่อสร้างที่ต่ำที่สุดเป็นหลัก