เบาหวานเป็นภัยเงียบที่คุกคามสุขภาพคนไทย โดยผู้ป่วยจำนวนมากอาจไม่รู้ตัวว่ากำลังเป็นโรคนี้ เพราะในระยะแรกมักไม่มีอาการผิดปกติ ขณะที่ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องสามารถทำลายหลอดเลือดและเส้นประสาท ส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญ ทั้งหัวใจ ไต สมอง และดวงตา เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคไตเรื้อรัง โรคหลอดเลือดหัวใจ และโรคหลอดเลือดสมอง โดยเฉพาะผู้ที่มีความดันโลหิตสูงหรือไขมันในเลือดสูงร่วมด้วย ยิ่งเพิ่มโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน ผู้ป่วยบางรายอาจมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงมานานหลายปีก่อนตรวจพบโรค ทำให้อวัยวะบางส่วนเริ่มได้รับความเสียหายโดยไม่มีสัญญาณเตือนชัดเจน ข้อมูลปี 2567 – 2568 ระบุว่า ประเทศไทยมีผู้ป่วยเบาหวาน อายุ 20 – 79 ปี ประมาณ 6.36 ล้านคน หรือคิดเป็น 11.7% ของประชากร และคาดการณ์ว่าตัวเลขดังกล่าวจะเพิ่มขึ้นในอนาคต
พญ.อารีสา มโนชญ์ปิติพงศ์ อายุรแพทย์โรคต่อมไร้ท่อและเมแทบอลิซึม โรงพยาบาลพระรามเก้า ให้ข้อมูลว่า โรคเบาหวานเกิดจากร่างกายผลิตฮอร์โมนอินซูลินไม่เพียงพอ หรือไม่สามารถใช้อินซูลินได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ โดยแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ เบาหวานชนิดที่ 1 เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์ที่ผลิตอินซูลิน ทำให้ร่างกายขาดอินซูลิน เบาหวานชนิดที่ 2 เกิดจากภาวะดื้ออินซูลินร่วมกับการผลิตอินซูลินไม่เพียงพอ เบาหวานขณะตั้งครรภ์ และ เบาหวานจากสาเหตุอื่น เช่น ความผิดปกติทางพันธุกรรม โรคของตับอ่อน หรือผลจากยาบางชนิด
ในประเทศไทย เบาหวานชนิดที่ 2 เป็นชนิดที่พบมากที่สุด โดยมีปัจจัยเกี่ยวข้องทั้งพันธุกรรมและพฤติกรรมการใช้ชีวิต โดยเฉพาะการรับประทานอาหารที่ให้พลังงานเกินความต้องการของร่างกาย การขาดกิจกรรมทางกาย และภาวะน้ำหนักเกิน กลุ่มเสี่ยงสำคัญ ได้แก่ ผู้ที่มีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน ผู้ที่มีภาวะอ้วนลงพุง ความดันโลหิตสูง หรือไขมันในเลือดผิดปกติ รวมถึงผู้หญิงที่เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ หรือมีภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ ทั้งนี้ โรคสามารถพบได้ทั้งในผู้ใหญ่และคนอายุน้อย
สำหรับอาการเบื้องต้นที่ไม่ควรมองข้าม ได้แก่ ปัสสาวะบ่อยโดยเฉพาะกลางคืน กระหายน้ำผิดปกติ หิวบ่อย รับประทานอาหารมากแต่น้ำหนักลด อ่อนเพลีย แผลหายช้า หรือมีการติดเชื้อบ่อย อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางรายอาจไม่มีอาการชัดเจน ดังนั้น ผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 35 ปีขึ้นไป หรือมีปัจจัยเสี่ยงแม้อายุยังน้อย จึงควรเข้ารับการตรวจคัดกรอง โดยแพทย์จะพิจารณาตรวจระดับน้ำตาลในเลือด (Fasting plasma glucose) หรือระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) เพื่อวินิจฉัยตามเกณฑ์มาตรฐาน
พญ.อารีสา ให้ข้อมูลต่อว่า หากผู้ป่วยเบาหวานควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ไม่ดีเป็นเวลานาน อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะโรคไตจากเบาหวาน ซึ่งจะทำให้การทำงานของไตลดลงจนถึงขั้นต้องฟอกไตหรือปลูกถ่ายไต นอกจากนี้ ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง เบาหวานขึ้นจอประสาทตา และความผิดปกติของเส้นประสาทที่ทำให้เกิดอาการชาหรือแผลเรื้อรังบริเวณเท้า
ภาวะแทรกซ้อนของเบาหวานไม่ได้เกิดขึ้นกับผู้ป่วยทุกราย แต่ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นหากควบคุมระดับน้ำตาล ความดันโลหิต และไขมันในเลือดได้ไม่เหมาะสม การรักษาจึงต้องดูแลปัจจัยเหล่านี้ควบคู่กัน รวมถึงตรวจติดตามการทำงานของไต สุขภาพตา และเท้าอย่างสม่ำเสมอ เพื่อค้นหาความผิดปกติตั้งแต่ระยะเริ่มต้น”
ปัจจุบันการรักษาเบาหวานมีความก้าวหน้ามากขึ้น มียาที่ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดและยาบางกลุ่มที่ช่วยลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและไต รวมถึงอุปกรณ์ติดตามระดับน้ำตาลและเครื่องปั๊มอินซูลิน ขณะเดียวกัน ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 บางรายที่สามารถลดน้ำหนักและปรับพฤติกรรมได้อย่างเหมาะสม อาจเข้าสู่ ภาวะเบาหวานสงบ (DM Remission) ซึ่งหมายถึงการมีระดับน้ำตาลสะสมต่ำกว่า 6.5% เป็นเวลาอย่างน้อย 3 เดือน โดยไม่ใช้ยาลดน้ำตาล อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าโรคหายขาด เพราะระดับน้ำตาลอาจกลับมาสูงได้อีก ผู้ป่วยจึงต้องดูแลสุขภาพและติดตามการรักษาอย่างต่อเนื่อง
สำหรับผู้ที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่ถึงเกณฑ์เป็นเบาหวาน หรือที่เรียกว่า ภาวะก่อนเป็นเบาหวาน (Prediabetes) สามารถป้องกันการเป็นเบาหวานได้ด้วย การควบคุมน้ำหนัก ลดอาหารหวานและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และตรวจสุขภาพตามความเสี่ยง ส่วนผู้ที่เป็นเบาหวานแล้วไม่ควรหยุดหรือปรับยาเอง ควรมาติดตามการรักษาอย่างสม่ำเสมอ และควรระวังผลิตภัณฑ์ที่กล่าวอ้างว่าสามารถรักษาโรคให้หายขาดได้
พญ.อารีสา กล่าวทิ้งท้ายว่า “เบาหวาน” เปรียบเสมือนระเบิดเวลาสุขภาพที่ไม่ควรมองข้าม เพราะแม้ร่างกายจะยังแข็งแรงและไม่มีอาการผิดปกติ แต่ระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงต่อเนื่องอาจค่อย ๆ ทำลายอวัยวะสำคัญโดยไม่รู้ตัว สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่เพียงการเป็นเบาหวาน แต่คือภาวะแทรกซ้อนที่อาจตามมา ทั้งโรคไต โรคหัวใจ และโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว อย่างไรก็ตาม เบาหวานเป็นโรคที่สามารถป้องกัน ลดความเสี่ยงและควบคุมได้ หากเริ่มดูแลสุขภาพอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงควรเข้ารับการตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่น ๆ ไม่รอจนมีอาการผิดปกติ ส่วนผู้ที่เป็นเบาหวานแล้วควรควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด รับประทานอาหารอย่างเหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และรักษาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างต่อเนื่อง
เพื่อลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนและรักษาคุณภาพชีวิตที่ดี เพราะสิ่งสำคัญไม่ใช่การรอให้ระเบิดเวลาสุขภาพลูกนี้แสดงผล แต่คือการรู้ทันความเสี่ยงและลงมือดูแลตัวเองตั้งแต่วันนี้ ก่อนที่เบาหวานจะสร้างความเสียหายต่อร่างกายจนยากจะแก้ไข”
